Dalam catatan blog ini, saya akan mengkaji, dari perspektif falsafah, mengapa orang Kristian moden berusaha membuktikan kewujudan Tuhan dan kepentingan berusaha untuk mencapai keharmonian antara akal dan iman.
Bagi penganut Kristian moden, membuktikan kewujudan Tuhan bermaksud lebih daripada sekadar penyelidikan intelektual. Bukti kewujudan Tuhan adalah persoalan yang berkait rapat dengan intipati iman, dan ia memainkan peranan penting dalam membentuk dan mengekalkan asas iman tersebut. Sebagai seorang Kristian sendiri, saya mendapati topik ini menarik—sama ada saya telah mencuba bukti sedemikian, sedang mencubanya, merancang untuk berbuat demikian, atau tidak kira apa pun hasilnya. Usaha untuk membuktikan kewujudan Tuhan sering memperdalam iman seseorang, walaupun ia juga boleh membawa kepada krisis iman. Antaranya, bukti metafizik kewujudan Tuhan oleh ahli teologi terkenal Duns Scotus meninggalkan kesan yang paling mendalam kepada saya. Ia menjelaskan dengan baik perbezaan antara memahami kebenaran Tuhan melalui iman—dan bukannya melalui akal, yang tidak berdaya di hadapannya—dan apa yang ditandakan oleh perbezaan itu.
Walau bagaimanapun, ini menimbulkan persoalan penting: Mengapakah orang Kristian moden masih cuba membuktikan kewujudan Tuhan? Terutamanya pada zaman yang dikuasai oleh sains dan teknologi, terdapat keraguan sama ada iman adalah sesuatu yang boleh dibuktikan. Ramai orang Kristian mungkin melihat tindakan cuba membuktikan kewujudan Tuhan sebagai percubaan yang sombong yang melangkaui batasan manusia. Walau bagaimanapun, masih terdapat sebab-sebab penting untuk percubaan sedemikian. Hubungan antara iman dan akal sentiasa menjadi tema utama dalam teologi Kristian, dan bagi orang Kristian moden, penggabungan kedua-duanya secara harmoni telah menjadi tugas yang lebih penting. Apabila pemikiran rasional dan iman bertembung, percubaan untuk membuktikan kewujudan Tuhan boleh dilihat sebagai sebahagian daripada usaha untuk memahami iman secara rasional.
Sebelum menjelaskan bukti Duns Scotus tentang kewujudan Tuhan, saya ingin membincangkan metafizik yang diasaskan olehnya. Metafizik ialah disiplin yang mengkaji kewujudan sedemikian. Beliau memberi tumpuan kepada objek tertentu seperti kewujudan terhingga, kewujudan tidak terhingga, kewujudan sebenar dan kewujudan berpotensi. Beliau percaya bahawa istilah yang menunjukkan sifat-sifat asas kewujudan—sebagaimana ia terpakai kepada makhluk ciptaan—boleh digunakan secara analogi dan univokal kepada Tuhan juga.
Oleh itu, apa yang penting dalam proses membuktikan kewujudan Tuhan melangkaui sekadar hujah falsafah; ia memberi pencerahan baharu tentang hubungan antara iman dan akal. Dengan membuktikan kewujudan Tuhan, penganut Kristian moden berusaha untuk mengesahkan bahawa iman mereka bukan sekadar kepercayaan emosi tetapi juga boleh dibenarkan melalui akal dan pemikiran falsafah. Usaha-usaha ini berfungsi untuk memperkukuh iman individu dan memperdalam pemahaman seseorang tentang Tuhan. Pendekatan metafizik Duns Scotus bukan sahaja membuktikan kewujudan Tuhan tetapi menunjukkan bagaimana akal dan iman boleh bekerjasama.
Beliau amat mementingkan prinsip bahawa segala yang wujud mestilah perlu atau kontingen—satu pernyataan yang terpakai kepada semua kewujudan. Ini berlaku secara konsisten untuk semua yang wujud. Duns Scotus menumpukan pada kontingensi dan membezakan antara momen alam semula jadi dan momen masa. Beliau merujuk kepada titik di mana dua momen ini—momen masa dan momen alam semula jadi—bersilangan sebagai "kemungkinan serentak." Memandangkan momen masa terus wujud walaupun saya menulis ini dan semasa pembaca membacanya, momen alam semula jadi boleh dilihat sebagai kemungkinan serentak. Kontingensi serentak ini membawa kepada penegasan "potensi objektif"—potensi untuk objek yang tidak wujud pada masa ini untuk wujud. Dikatakan bahawa melalui potensi objektif ini, objek yang tidak wujud pada masa ini juga diperibadikan.
Berdasarkan dakwaan ini, beliau mentafsir semula konsep bentuk dan jirim yang sedia ada, dengan berhujah bahawa jirim wujud walaupun tanpa bentuk dan membentuk intipatinya sendiri. Intipati ini mungkin di luar persepsi manusia. Tambahan pula, bentuk melaksanakan fungsi individuasi dalam dirinya sendiri, bebas daripada zat. Melalui kuasa Tuhan, bentuk tanpa jirim dan jirim tanpa bentuk boleh dicipta dan dipelihara. Kedua-duanya mempunyai potensi—hak yang wujud untuk diindividuasikan. Beliau menggunakan potensi objektif ini untuk membincangkan bukti kewujudan Tuhan.
Duns Scotus menggunakan konsep kausalitas untuk membuktikan kewujudan Sebab Pertama. Baginya, Sebab Pertama boleh jadi Tuhan. Contohnya, jika ada sesuatu yang mempunyai keupayaan untuk wujud, persoalannya timbul: apakah yang menciptakannya? Dia menjawab soalan ini dengan menyatakan bahawa memandangkan tiada apa-apa yang datang dari tiada, semestinya ada sesuatu. Tambahan pula, memandangkan tiada apa-apa yang boleh menjadi puncanya sendiri, jawapannya ialah mesti ada sesuatu selain daripada entiti yang mempunyai keupayaan untuk wujud. Kesan hanya boleh timbul daripada punca. Oleh itu, dengan mengenal pasti punca sesuatu kesan, kita boleh mencapai Prinsip Pertama. Walau bagaimanapun, kita terjerumus dalam kesilapan mencari punca yang menciptakan entiti yang mempunyai keupayaan untuk wujud—tetapi menurutnya, hujah sedemikian tidak boleh berulang selama-lamanya. Akhirnya, dia mendakwa sampai pada Prinsip Pertama.
Dia menjelaskan kemustahilan hujah sedemikian dengan membezakan antara rantai sebab akibat. Dia membezakan antara apa yang diperintahkan secara kebetulan dan apa yang diperintahkan secara semula jadi. Mari kita andaikan terdapat seorang anak lelaki, seorang bapa, dan seorang datuk. Bapa adalah punca kepada anak lelaki. Bapa adalah punca kepada datuk. Adalah dipersoalkan sama ada datuk adalah punca kepada anak lelaki. Walaupun korelasi mungkin wujud, ini tidak menjelaskan hubungan sebab akibat langsung. Oleh itu, Duns Scotus akan melihat rantaian manusia merentasi generasi sebagai sekadar susunan yang tidak sengaja. Tidak seperti susunan yang tidak sengaja, yang mendatar, susunan penting mewakili susunan hierarki menegak. Contohnya, katakan seorang tukang kebun memegang penyodok dan memindahkan tanah. Tanpa tukang kebun, penyodok tidak dapat menggerakkan tanah dengan sendirinya. Tanah juga tidak dapat bergerak sendiri tanpa tukang kebun. Ini menunjukkan bahawa tukang kebun berfungsi sebagai prinsip pertama. Oleh itu, beliau berhujah bahawa ini mewakili susunan hierarki menegak di mana rantaian sebab tidak dapat dikesan kembali tanpa henti.
Hujah ini mempunyai kelemahan utama: ia menganggap bahawa kita boleh memahami kemungkinan objektif bahawa Tuhan, dengan kuasa-Nya, boleh mencipta dan memelihara seberapa banyak tindakan tanpa bentuk dan tindakan tanpa bentuk yang Dia kehendaki. Tambahan pula, tidak jelas mengapa, dalam hujah ini, Dia mengemukakan pelbagai sebab pertama (makhluk) yang terhingga dan bukannya satu Sebab Pertama yang tidak terhingga.
Walaupun Aquinas mengambil rantaian kausal yang sebenarnya wujud di dunia sebagai titik permulaan hujahnya, Duns Scotus bermula dengan kemungkinan kausalitas. Ini kerana beliau ingin mengemukakan buktinya berdasarkan kemungkinan abstrak semata-mata dan bukannya fakta kontingen alam semula jadi. Beliau percaya bahawa jika seseorang bermula dari falsafah semula jadi, seseorang tidak akan dapat melampaui dunia yang terbatas. Duns Scotus juga menerima bahawa hujah ini hanya mungkin jika tiada percanggahan dalam konsep kewujudan yang tidak terhingga ini. Tambahan pula, beliau berhujah bahawa jika terdapat sebarang percanggahan antara konsep kewujudan dan infiniti, ia pasti telah ditemui sejak dahulu lagi.
Dia menganggap infiniti sebagai elemen yang paling penting dalam konsep Tuhan. Infiniti ini bukanlah sifat Tuhan, tetapi unsur penyusun kewujudan ilahi. Tambahan pula, infiniti adalah ciri yang mentakrifkan semua sifat Tuhan. Kenyataannya bahawa "dengan sifatnya sendiri, ia memiliki kesempurnaan formal sebagai sumber dan asasnya, iaitu infiniti (Oxcn, 4, 3, 1, 32)" membayangkan bahawa sifat-sifat Tuhan boleh diperoleh daripada konsep infiniti.
Untuk meringkaskan bukti Duns Scotus tentang kewujudan Tuhan dari perspektif makro, seseorang mesti mengenal pasti potensi objektif terlebih dahulu dan, untuk menentukan Sebab Pertama, membezakan antara susunan kebetulan dan susunan penting. Susunan penting membolehkan kita mengenal pasti sifat infiniti, yang melaluinya kita dapat membuktikan kewujudan Tuhan. Ini boleh dianggap sebagai contoh penting percubaan ahli teologi zaman pertengahan untuk mengharmonikan agama dan falsafah.
Orang Kristian moden juga telah meneruskan tradisi ini dan terus berusaha membuktikan kewujudan Tuhan. Apa yang penting dalam proses ini adalah melangkaui sekadar hujah teori untuk memperdalam iman seseorang dan memperbaharui hubungan seseorang dengan Tuhan. Bukti sedemikian boleh dilihat sebagai sebahagian daripada usaha untuk mendapatkan pemahaman yang lebih mendalam tentang intipati iman dan mengintegrasikannya secara harmoni dengan akal. Melalui usaha ini, orang Kristian moden dapat memperdalam akar iman mereka dan mengejar kehidupan rohani di mana akal dan iman wujud bersama secara harmoni.
