W tym wpisie na blogu przeanalizujemy, w jaki sposób antropocentryczna postawa nowoczesnej filozofii łączy się ze współczesnymi problemami ochrony środowiska poprzez krytykę Heideggera.
W centrum problemów stawianych przez Kartezjusza, który otworzył drzwi nowożytnej filozofii i jego zwolennikom, znajdowała się koncepcja „podmiotu”. Propozycja Kartezjusza „Myślę, więc jestem” umieściła ludzki podmiot w centrum filozofii, ustanawiając tym samym fundament nowożytnej filozofii. To myślenie skoncentrowane na podmiocie podkreślało rozum i racjonalność, a także postrzegało ludzi jako posiadających zdolność rozumienia i kontrolowania natury i świata. Jednak nowożytna filozofia stanęła przed wyzwaniami po Heglu, a dominująca ideologia nowożytnej filozofii, która umieszczała ludzi w centrum wszystkiego, stała się celem krytyki. Wraz z rozwojem myślenia filozoficznego, antropocentryczność została ponownie zbadana i skrytykowana z różnych perspektyw.
Reprezentatywną krytyką współczesnej filozofii jest argument ekologów. Według ekologów, współczesna filozofia opiera się na dychotomicznym sposobie myślenia, który postrzega ludzi jako podmiot, a naturę jako obiekt, który ludzie mają postrzegać i kontrolować. To dychotomiczne myślenie doprowadziło do postrzegania natury jedynie jako zasobu do zaspokajania ludzkich pragnień, ignorując tym samym jej wewnętrzną wartość. W rezultacie twierdzą, że współczesna filozofia rozpowszechniła niesprawiedliwą ideologię, że ludzie są władcami natury. Ideologia ta rozprzestrzeniła się szybko wraz z rewolucją przemysłową, a pogląd na naturę jako nieskończony zasób doprowadził do bezładnego rozwoju i zniszczenia środowiska.
Ekolodzy skupili się na scjentyzmie, który przewodził i dominował w nowoczesności i nadal wywiera swój wpływ. Pod wpływem współczesnej filozofii scjentyzm postrzegał naturę jako magazyn zasobów, które zawsze można wykorzystać poprzez kwantyfikację i obliczenia. Ta perspektywa sprowadziła związek między ludźmi a naturą do czegoś instrumentalnego i jednostronnego. Ekolodzy twierdzą, że doprowadziło to nie tylko do zniszczenia natury, ale także do ogólnego kryzysu dla samego życia ludzkiego. W szczególności zniszczenie ekosystemów i zmiana klimatu wyraźnie pokazują negatywne skutki tej perspektywy. Nieselektywny rozwój człowieka powoduje różne problemy środowiskowe, takie jak globalne ocieplenie, zanieczyszczenie mórz i utrata różnorodności biologicznej, które ostatecznie mają poważny wpływ na samych ludzi.
Heidegger jest współczesnym filozofem, który dostarczył filozoficznych podstaw dla krytyki ekologów. Heidegger wskazał, że podstawową cechą współczesnej filozofii jest antropocentryzm i racjonalizm. Opiera się ona na myśleniu kalkulacyjnym, które sprawia, że wszystko, co istnieje, staje się przedmiotem, który może być postrzegany, rozumiany i kontrolowany przez ludzi. Innymi słowy, racjonalność jako myślenie kalkulacyjne zredukowała wszystkie „rzeczy, które istnieją (istoty)” do przedmiotów kontroli ludzi jako „podmiotów”, a w rezultacie pierwotne znaczenie istot zanikło. Heidegger uważał, że to myślenie kalkulacyjne doprowadziło do instrumentalnej racjonalności współczesnego społeczeństwa. Instrumentalna racjonalność kładzie nacisk na wydajność i produktywność i dała początek tendencji do instrumentalizowania wszystkich istot, w tym natury, w celu osiągnięcia ludzkich celów.
Heidegger otworzył nowy horyzont myślenia, zastanawiając się nad prawdziwym znaczeniem istnienia. Twierdził, że byty istnieją w znaczących relacjach w obrębie całości i że byty nie mogą być oddzielone od takich relacji i mają unikalność, której nie można zastąpić niczym innym w obrębie całości. Ta perspektywa podkreśla współzależność między ludźmi, naturą i bytami i prowadzi do uznania unikalnej wartości bytów. Przedstawia to możliwość nowego myślenia filozoficznego, które wykracza poza antropocentryczne myślenie współczesnej filozofii.
Nowoczesna filozofia rozwijała się, skupiając się na podmiocie ludzkim, ale jej ograniczenia zostały ujawnione poprzez różne krytyki i wyzwania. W szczególności ekolodzy i krytyka Heideggera wskazały na problemy antropocentryzmu i racjonalizmu współczesnej filozofii, przyczyniając się do eksploracji nowych możliwości myślenia. Krytyka ta dostarcza ważnych spostrzeżeń na temat kierunku, w jakim powinna podążać współczesna filozofia, i wzywa do refleksyjnego rozważenia, które jest niezbędne do przemyślenia relacji między ludźmi a naturą i poszukiwania zrównoważonej przyszłości. Podczas gdy dziedziczymy dziedzictwo współczesnej filozofii, nowe filozoficzne eksploracje, które wykraczają poza jej ograniczenia, muszą być kontynuowane. W szczególności we współczesnym społeczeństwie, w którym kwestie środowiskowe stają się coraz poważniejsze, filozofia musi być w stanie zapewnić mądrość dla harmonijnego współistnienia ludzi i natury. Oznacza to, że filozofia musi wyjść poza zwykłe teoretyczne dociekania i stać się praktyczną mądrością.
