W tym wpisie na blogu przyjrzymy się, w jaki sposób technologia cyborgów i interfejsy mózgowo-komputerowe otwierają drzwi do prawdziwego RoboCopa, dogłębnie analizując, czy zmiany te oznaczają ludzki postęp, czy też zwiastują rychły koniec gatunku Homo sapiens.
Widzieliście film „RoboCop”? Jak sugeruje tytuł, plakat filmowy przedstawia mężczyznę, którego całe ciało składa się ze skomplikowanych urządzeń mechanicznych. Główny bohater, RoboCop, to istota, której ciało jest niemal w całości zmechanizowane, z wyjątkiem mózgu i niektórych narządów. Posiada zdolności bojowe przewyższające najnowsze roboty wojskowe, a jednocześnie zachowuje ludzkie emocje, okazjonalnie ujawniając chwile słabości. Ludzie wokół niego są podzieleni co do tego, czy postrzegać go jako człowieka, czy maszynę, biorąc pod uwagę, że jego zewnętrzny wygląd jest nie do odróżnienia od robota. Oryginalny film z lat 1980. wywołał ożywione debaty na temat jego człowieczeństwa, podczas gdy reboot z 2014 roku podkreśla jego szczątkowe emocje i wspomnienia jako elementy, które budują zaufanie innych. Czy zatem możemy naprawdę nazwać taką istotę „człowiekiem”?
Takie istoty, częściowo złożone z elementów biologicznych i niebiologicznych, nazywane są „cyborgami”. Cyborg to połączenie słów „cybernetyka” (oznaczająca sztuczną inteligencję) i „organizm” (oznaczający istotę żywą). Obecnie technologia cyborgów wyszła poza ramy wyobraźni lub możliwości eksperymentalnych, znajdując praktyczne zastosowania w badaniach naukowych, wojsku i reagowaniu na zagrożenia środowiskowe. W Korei zespół badawczy pod kierownictwem profesora Jang Jin-woo z Wydziału Neurochirurgii Uniwersytetu Yonsei, we współpracy z Wydziałem Inżynierii Uniwersytetu Narodowego w Seulu, ogłosił „technologię kontroli zwierząt opartą na neuromodulacji”. Metoda ta polega na wprowadzaniu mikroelektrod do określonych obszarów mózgu w celu bezpośredniej interpretacji i kontroli sygnałów neuronowych. Początkowo przewodowa, technologia osiągnęła poziom, na którym sygnały biologiczne można było odczytywać i kontrolować z odległości wraz z rozwojem bezprzewodowych urządzeń do transmisji sygnału w latach 2020. XXI wieku. Rosja również rozwinęła swoje szczury-cyborgi do wykrywania terroryzmu do etapu wdrożenia operacyjnego. Cyborgi-koniki polne, zapowiedziane przez zespół badawczy z Uniwersytetu Waszyngtońskiego w St. Louis w 2016 roku, zyskały możliwość rozszerzonego rozpoznania w 2023 roku dzięki wprowadzeniu technologii bezprzewodowego zasilania. Szarańcza ta została zaprojektowana do rozmieszczania w strefach zagrożenia w celu wykrywania materiałów wybuchowych za pomocą anten, co przyciąga uwagę dzięki wykorzystaniu lepszych zmysłów biologicznych w porównaniu z konwencjonalnymi czujnikami robotów. Badania nad owadami-cyborgami wykonującymi niebezpieczne zadania dla ludzi stały się kluczowym projektem dla Departamentu Bezpieczeństwa Wewnętrznego USA i instytucji badawczych Unii Europejskiej od 2025 roku.
Inżynieria cyborgów jest obecnie na poważnie stosowana nie tylko u owadów i zwierząt, ale także u Homo sapiens. Aparaty słuchowe ewoluowały od prostych wzmacniaczy dźwięku do „implantów ślimakowych”, które łączą się bezpośrednio z sieciami neuronowymi, udoskonalając sposób, w jaki mózg interpretuje sygnały cyfrowe jako dźwięk. Implanty siatkówkowe również poczyniły znaczące postępy w latach dwudziestych XXI wieku, a wyniki kliniczne pokazują, że potrafią one teraz rozróżniać kontury obiektów i podstawowe kolory, przewyższając dotychczasowe poziomy rozpoznawania kontrastu czerni i bieli. Technologie te mają kluczowe znaczenie dla uzupełniania lub przywracania funkcji organizmu, a badania rozszerzają się na technologie rozszerzające ludzki układ sensoryczny. Przypadek pracowników firmy informatycznej Three Square Market z siedzibą w Wisconsin, którzy używają chipów wszczepionych w dłonie do obsługi dostępu do biura, obsługi urządzeń, a nawet płatności, nie jest już nowością. Od 2020 roku niektóre kraje europejskie wyszły poza fazę eksperymentalną wszczepiania mikroczipów do celów medycznych i weryfikacji tożsamości, wchodząc w etap ograniczonej komercjalizacji. Do 2025 roku „System Bio-Digital ID”, integrujący uwierzytelnianie biometryczne, płatności i zarządzanie zgodami osobistymi, stanie się centrum międzynarodowej dyskusji. Są to przykłady, które dosłownie nadają funkcjonalność częściom ciała, automatyzując codzienne życie i prezentując nowe znaczenie pojęcia „homo cyborg”.
Co więcej, forma „homo cyborga” wyewoluowała poza proste wszczepianie chipów do etapu zastępowania złożonych narządów ciała, takich jak całe ramiona i nogi, urządzeniami bionicznymi. Technologia „ramienia robota z dotykowym sprzężeniem zwrotnym”, wprowadzona przez zespół profesora Roberta Gaunta na Uniwersytecie w Pittsburghu w 2016 roku, rozwinęła się do poziomu, na którym prawdziwi pacjenci mogą z niej korzystać w życiu codziennym w latach dwudziestych XXI wieku. Ten postęp był możliwy dzięki miniaturyzacji technologii interfejsu implantu mózgowego i osiągnięciu półtrwałej trwałości elektrod. Te przełomowe badania doprowadziły do tego, że sztuczne ramię wydawało się „częścią samego siebie” poprzez bezpośrednie przesyłanie sygnałów elektrycznych generowanych przez czujniki nacisku i dotyku ramienia robota do mózgu. Takie postępy technologiczne rozszerzają się na eksperymenty zastępujące nie tylko ramiona i nogi, ale także mięśnie, kręgosłup i obwodowe sieci nerwowe maszynami, podczas gdy techniczna wykonalność mechanizacji całego tułowia stopniowo staje się coraz bardziej konkretna. Czy zatem istotę, której całe ciało, z wyjątkiem mózgu, zostało zastąpione przez maszyny, nadal możemy nazywać „Sapiens”? To, czy nieskończony postęp technologiczny rzeczywiście poszerza horyzonty bytu Sapiens, czy też zaciera ich tożsamość, stało się kluczowym zagadnieniem współczesnej etyki technologicznej. Sama ta dyskusja jest ważnym tematem, który zasługuje na dogłębne omówienie, jeśli chcemy poszerzyć treść niniejszego tekstu.
Od lat dwudziestych XXI wieku sedno badań nad cyborgami wykroczyło poza samo zastępowanie urządzeń fizycznych maszynami, koncentrując się na technologii „interfejsu mózg-komputer (BCI)”, który bezpośrednio łączy mózg z komputerami. Niedawne sukcesy w badaniach klinicznych firmy Neuralink i kilku globalnych instytutów badawczych stopniowo urzeczywistniają tę interakcję: przekształcając sygnały ludzkiego mózgu w cyfrowe informacje w czasie rzeczywistym i przesyłając wygenerowane komputerowo informacje z powrotem do mózgu. Gdyby można było uzyskać bezpośredni dostęp do wspomnień, doświadczeń i wiedzy innej osoby, przechowując je tak, jakby były jej własne, mogłaby powstać swego rodzaju połączona „sieć mózgowa” obejmująca całe społeczeństwo. W takim scenariuszu, w którym wszystkie doświadczenia i wspomnienia są współdzielone, jak można by odróżnić byt znany jako „ja”? Jak można by oddzielić tożsamość własną od tożsamości innych, dzielących te same doświadczenia i wiedzę? W przyszłym społeczeństwie granice te mogą się zatrzeć, a koncepcja „ja” może nie przetrwać w obecnej formie.
Obecnie ludzkość przyzwyczaja się do wygody inżynierii cyborgów i tęskni za bardziej zaawansowanymi technologiami. Jeśli jednak to przyspieszenie technologiczne osiągnie punkt, w którym przekroczy granice ludzkiej tożsamości i ontologii, mogą pojawić się prawdziwe byty przypominające RoboCopa. A jeśli takie istoty staną się powszechne, końcowy rezultat może paradoksalnie zwiastować upadek Homo sapiens. Ta możliwość wymaga głębokiej refleksji od współczesnej ludzkości, która korzysta z dobrodziejstw postępu technologicznego, i stawia nas przed kluczowym pytaniem: jaki kierunek rozwoju technologii powinniśmy obrać?
