Bu blog yazısında, demans tedavisinde domuzlar üzerinde yapılan genetik mühendislik deneylerinin etik olup olmadığını ele alacağız.

Giriş

Genetik mühendisliği ve yaşamın özelliklerini manipüle eden teknolojilerin gelişmesiyle birlikte, gen işlevi ve uygulamaları üzerine araştırmalar aktif olarak devam etmektedir. Özellikle, hayvanların ve bitkilerin genetik mühendisliğine ve bunun insan yaşamını nasıl iyileştirebileceğine yönelik yoğun bir ilgi hala devam etmektedir.
Hayvan genetik mühendisliği, hayvan genlerinin işlevlerini düzenlemek için yapay olarak manipüle edilmesi anlamına gelir. Geleneksel olarak, genetiği değiştirilmiş hayvanlar, üstün ırkların seçimi ve yetiştirilmesi ve beslenme yönetimi tekniklerindeki iyileştirmeler yoluyla hayvan verimliliğini artırmak için kullanılmıştır. Ancak, teknolojinin ilerlemesiyle kapsamı giderek genişlemektedir.

Genetik mühendisliği nedir?

Genetik mühendisliği fareler, tavşanlar ve inekler gibi hayvanlar üzerinde çeşitli şekillerde gerçekleştirilmektedir. Ancak bu konuyla ilgili olarak tartışmamızı etik değerlendirme gerektiren genetiği değiştirilmiş domuzlarla sınırlayacağız.
Genetiği değiştirilmiş domuzlar çeşitli alanlarda çeşitli nedenlerle geliştirilir. Örneğin, Koreli yönetmen Park Chan-wook'un Okja filminde olduğu gibi kas kütlesini patlayıcı bir şekilde artırmak için genetiği değiştirilir ve domuz salgını ishaline (PED) dirençli domuzlar da genetik değişiklik yoluyla yaratılır. Kaslı domuzlar verimlidir çünkü yeni domuz ırkları geliştirmek için daha az zaman ve para gerektirir ve PED'e dirençli domuzlar PED enfeksiyonunu önlemede ve aşı geliştirmede etkili bir rol oynar ve hayvan genetik mühendisliği teknolojisinin büyük avantajlarını gösterir.
Ancak bunlar tek domuz türleri değildir. Daha önce de belirtildiği gibi, genetiği değiştirilmiş domuzlar çeşitli amaçlar için geliştirilir. Bunlar arasında, insan yararına ve yaşam kalitesini iyileştirmek için geliştirilen domuzlar da vardır. Önceki paragrafta belirtilen iki domuz örneği, insanlar için yiyecek olarak verimlilik aradıkları için nihayetinde etik açıdan sorunlu olabilir, ancak insan hastalıklarını tedavi etmek ve hayat kurtarmak için alternatif olarak geliştirilen domuzlar daha da etik açıdan sorunlu olabilir ve daha fazla sosyal tartışma gerektirebilir. Bu nedenle, bu makale önceki paragrafta belirtilen örnekleri hariç tutarak genetiği değiştirilmiş domuzlara odaklanacaktır.

Hastalık modeli domuzlar

İlk olarak, insanlarınkine benzer hastalıklardan muzdarip olan "hastalık modeli domuzlar" vardır. "Bağışıklık eksikliği olan domuzlar" olarak da bilinen bu genetiği değiştirilmiş domuzlar, somatik hücre çekirdeği transferi yoluyla taşıyıcı annelerden doğar veya insan dokusu nakliyle geliştirilir. En yaygın kullanılan yöntem, nakledilen dokunun domuzlarda bağışıklık tepkisi oluşturmaması nedeniyle nispeten kolay geliştirilme avantajına sahip olan insan doku naklidir. Örneğin, karaciğer kanseri olan bir kişiden bir domuza doku nakli "karaciğer kanseri hastalığı olan bir domuz" yaratır ve atopik bir hastadan bir domuza deri nakli "atopik hastalıklı bir domuz" yaratır.
Böyle bir hastalığın spesifik bir örneği demanstır. 2014 sağlık sigortası istatistiklerine göre, yaklaşık 70,000 kişi demans hastasıdır. Ancak tedaviler bilişsel işlevi iyileştirmekle sınırlıdır. Yeni ilaçların geliştirilmesinde önemli bir adım olan klinik deneylerde, ilaçların toksisitesi fareler üzerinde test edilir, ancak fareler ve insanlar arasındaki genetik farklılıklar nedeniyle, farelerde başarılı olan sonuçlar genellikle klinik deneylerde başarısız olur. Buna bir alternatif, büyük hayvanlar kullanılarak yapılan klinik deneylerdir ve bu amaçla en sık bahsedilen hayvan domuzlardır.
2016 yılında, Seul Ulusal Üniversitesi Veterinerlik Fakültesi'nden bir profesör ekibi, basit yolları bulamama ve otomatik sulukların yerini unutma gibi demans hastalarının davranışlarına benzer davranışlar sergileyen "demans domuzlarını" tanıttı. Bu domuzlar, insanlarda demansı tedavi etmek amacıyla yaratılmış genetiği değiştirilmiş hayvanlardır.

Kimera domuzları

İkinci örnek insan organlarına sahip "kimera domuzlar"dır. Organ Nakli Yönetim Merkezi'nin istatistiklerine göre, 2014 itibarıyla organ nakli adaylarının yalnızca %15'i organ nakli alıyor ve her gün 220,000 hasta organ kıtlığı nedeniyle ölüyor. Bu sorunu çözmek için, domuz organlarının insanlara nakledilmesini içeren ksenotransplantasyon ve domuzlarda insan organları yetiştirilmesini içeren "kimera domuzlar" üzerinde araştırmalar yürütülüyor.
"Kimera domuz" terimi birçok kişiye yabancı gelebilir, ancak "kimera", farklı genetik özelliklere sahip dokuların tek bir organizma içinde bir arada var olduğu olguyu ifade eder. Kimera domuzlar, insan organ nakli sorununa alternatif bir çözüm olarak yaratılan genetiği değiştirilmiş hayvanlardır.
2016 yılında ABD'deki bir araştırma ekibi, pankreasın büyümesini engellemek için genleri düzenlenmiş domuz embriyolarına insan kaynaklı pluripotent kök hücreleri (iPS) enjekte ederek ve daha sonra bunları bir taşıyıcı domuzun rahmine yerleştirerek bir araştırma yürüttü. Bu deneyde kullanılan iPS hücreleri, Japonya'daki Kyoto Üniversitesi'ndeki bir profesör ekibi tarafından geliştirildi. Bu hücreler, somatik hücreleri dedifferansiye ederek çeşitli dokulara farklılaşabilen pluripotent kök hücrelerdir. Bu nedenle, araştırma ekibi tarafından kullanılan domuz embriyoları bir pankreas oluşturmak için gereken genetik bilgiye sahip olmasa da, "teorik olarak" iPS hücrelerinin enjeksiyonu yoluyla bir pankreasa farklılaşabilirler.
Ancak pankreas başarılı bir şekilde farklılaşsa bile, hemen insanlara nakledilemez. Bunun nedeni, pankreas hücreleri insan olmasına rağmen, pankreasa bağlı kan damarlarının hala bir domuzun kan damarları olmasıdır. Bu nedenle bu araştırma hala "teorik"tir.
Ek olarak, domuzların kan damarı endotelinde insanlarda olmayan benzersiz bir şeker bulunur. Tam adı alfa-1,3-galaktoz transferazdır. İnsanlar da dahil olmak üzere primatlar, bu şekere karşı doğal antikorlarla doğarlar, bu nedenle bir domuzun kan damarlarına bağlı bir organ bir insana nakledilirse, bir bağışıklık tepkisi oluşur ve nakledilen organ birkaç dakika veya en fazla birkaç saat içinde yok edilir.
Bu sorun nedeniyle, birkaç profesör araştırmanın bir sonraki adımının, pankreas düzenlemesinde olduğu gibi, kan damarları oluşturma genleri düzenlenmiş domuz embriyolarına insan iPS hücreleri enjekte etmek olması gerektiğini belirtmiştir. Son deney başarılı olursa, domuzlar insan kan damarlarına sahip olacak ve bunun bağışıklık sorununu bir dereceye kadar çözmesi bekleniyor.
Kimera embriyoları ve kimera domuzları üzerine yapılan araştırmalar türler arası nakil için büyük olasılıklar açmış olsa da, aynı zamanda hararetli etik tartışmaları da tetiklemiştir. Geçtiğimiz yılın Eylül ayında, ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri, embriyonun dokulara ve organlara farklılaşmasından önceki aşama olan blastosist aşamasında diğer omurgalı embriyolarına insan kök hücrelerinin enjekte edilmesine yönelik araştırmaları finanse etmeyi bırakacağını duyurdu. Yukarıda adı geçen ABD araştırma ekibi, etik kaygılar nedeniyle, sadece 28 gün boyunca taşıyıcı rahimde kimera domuz-insan embriyoları yetiştirdiklerini duyurdu.

Genetiği değiştirilmiş hayvanların avantajları

Genetiği değiştirilmiş hayvanlar, yapay gen düzenleme ve düzeltme sürecinden geçtikleri için yeni ırklar geliştirmek için etkilidir. Bu, doğal mutasyonların oluşmasını beklemenin geleneksel yönteminden daha az zaman alır ve ayrıca daha az maliyetlidir. Bu nedenle, genetiği değiştirilmiş hayvanlar daha iyi ve daha kaliteli hayvanlar üretebilir.
Örneğin domuzları ele alalım. Genetiği değiştirilmiş domuzların eti yumuşaktır ve normal domuzlarla aynı miktarda beslenseler bile kasları iki katından fazla büyür, bu da domuz çiftçiliği ve hayvancılık endüstrilerinde devrim niteliğinde değişikliklere yol açabilir. Bunun nedeni, son derece üretken olmalarıdır.
Ayrıca, genetiği değiştirilmiş hayvanlar insan hastalıkları için tedavilerin geliştirilmesinde etkili bir katalizör görevi görebilir. Bunun nedeni, kişiselleştirilmiş tıbba olanak sağlamasıdır.
Genetiği değiştirilmiş bitkiler gibi genetiği değiştirilmiş hayvanlar da insanlığın karşı karşıya olduğu gıda kıtlığı sorununu yavaş yavaş çözme potansiyeline sahip.

Genetiği değiştirilmiş hayvanlarla ilgili etik sorunlar

Ancak, bu teknolojiyle ilişkili etik sorunlar kolayca göz ardı edilemez. Özellikle, daha önce tanıtılan kimera domuzları durumunda, iPS hücrelerinin hedef organlar dışındaki dokulara farklılaşma olasılığını tamamen göz ardı etmek imkansızdır. Aşırı bir durumda, beyin hücrelerine farklılaşırlarsa, hayvanların bilişsel yeteneklerini etkileyebilir ve bu da hayvan hakları ve koruma perspektifinden etik sorunlar ortaya çıkarabilir.
Güvenlik konuları da önemlidir. Şu anda, insan tüketimi için satılan genetiği değiştirilmiş domuzlar yoktur, ancak genetiği değiştirilmiş domuzlar gelecekte gıda kıtlığı veya diğer sorunlara bir alternatif olarak ticarileştirilirse, güvenlik doğrulama prosedürleri elzem olacaktır. Bu tür hayvanların tüketilmesinin insan vücudu üzerindeki etkileri ve uzun vadede biriktirilirse gelecek nesilleri nasıl etkileyeceği konusunda araştırmaya ihtiyaç vardır.
Etik konuların yanı sıra, yasal yönler de önemlidir. Genetik mühendisliği teknolojisinin ilerlemesiyle birlikte, daha önce var olmayan genlerin eklenmesinden, küçük mutasyonların indüklenmesine kadar çeşitli yöntemler uygulanıyor ve riskler de buna göre değişiyor. Bu tür araştırmalar yaşam bilimlerinin ilerlemesi için elzem olsa da, bu tür araştırmaların düzenleme kapsamını, standartlarını ve risklerini etik konularla birlikte tartışmak gerekir.

Sonuç

Etik açıdan, genetiği değiştirilmiş hayvanlara karşıyım. Hayvan haklarını ihlal etmenin ve istenmeyen yapay mutasyonlarla yaşamak zorunda olan hayvanlar yaratmanın yanlış olduğuna inanıyorum.
Ayrıca, hayvanlardan organ naklini örnek alırsak, teknoloji ilerledikçe, sadece mide ve karaciğer gibi sindirim organlarını değil, aynı zamanda bilişsel işlevlerden sorumlu olan bir domuzun beynini de insanlara nakletmek mümkün olabilir. Kendimi böyle bir durumda bulsaydım, kafam karışır ve kimliğimle mücadele ederdim.
Etik sorunların yanı sıra, doğanın yasalarına aykırı teknolojik gelişmeler beni korkutuyor. İnsanların bu teknolojik gelişmelerin bizi nasıl etkileyeceğinin daha fazla farkında olması gerektiğini düşünüyorum.
Yaşam bilimleri ilerledikçe ve teknoloji daha da karmaşıklaştıkça, genetiği değiştirilmiş hayvanların faydaları şu anda olduğundan daha da büyük olabilir. Bu, aynı zamanda insanlar üzerindeki etkilerini de artıracaktır. Dahası, teknolojik ilerlemeyi durdurmanın bir yolu yoktur. Genetik hayvan araştırmaları devam edecektir. Ancak, ortaya çıkardığı etik sorunları tartışmak ve toplumsal bir uzlaşıya varmak ve kurallar koymak için riskleri göz önünde bulundurmak gerekir. Genetik mühendisliğinin açıkça avantajları vardır, bu yüzden hayvanlar ve insanların sağlıklı bir şekilde bir arada yaşamasını teşvik etmek için bundan iyi bir şekilde yararlanmamız gerektiğine inanıyorum.